تا قبل از ورود اینترنت به زندگی بشر که وسیله ای سریع برای انتقال اندیشه ها و موضوعات مهم علمی ، هنری ، ورزشی ، سیاسی شده است .
صنعت چاپ یکی از بزرگترین و مهمترین اختراعات بشری محسوب می شد .اکنون در هزاره سوم بسر می بریم اهمیت این صنعت با وجود انواع رسانه ها هیچ کاهش نیافته ، کتاب تا بشر حیات را تجربه میکند ،زنده خواهد ماند و هیچ وسیله ای جای آن را یقینا نمی تواند بکیرد.
نقش صنعت چاپ در روند زندگی آدمی و نیازمندیهای فرهنگی او همانند نقش بهداشت و هوا است .
کتاب در بهبود کیفیت زندگی و جهش های علمی و آگاهی او اثر قطعی و بدون رقیبی را داشته و دارد و صنعت چاپ در دسترس انسانها به این محصول اساسی نقش جدی دارد .
کسانی که این رشته را برای خود انتخاب می کنند با محاسبات فنی ، رسم فن مبانی چاپ ، فن آوری چاپ ، تکنولوژی چاپ ، مواد شناسی حروف چینی (فتویی، کامپیوتری واسکرین )ما شین الات چاپ بر جسته ، شابلونهای اسکرین آشنا می شوند .
صنعت وبازار کار
زمینه های شغلی رشته مذکور عبارت است از :
چاپ کار G.T.O
لیتوگراف و لی آت کار
روتوش کار و کپی کار افست
کارگاه ماشین آلات چاپ برجسته
مونتاژ کار و رنگی و سیاه و سفید افست
صفحه بندی ماشین سربی و اپراتوری آن
اپراتور ماشین جلد سازی و پاکت سازی
راسته چین ، فرم چین و صفحه بند دستی
فرمول چین و حروف چینی فتویی و کامپیوتری
و .....
دانشگاههای چاپ چه دارند؟ چه درس میدهند؟
دانشگاهها عالیترین مراجع آموزشی و علمی هستند، اما تا چند سال پیش جای علاقهمندان به فراگیری علوم و فنون چاپ روی صندلیهای مراکز آموزش عالی خالی بود.
مرکز عالی فنی انقلاب اسلامی از ده سال پیش به آموزش رشته چاپ در مقطع کاردانی میپردازد و دانشکده کاربردی و تجسمی دانشگاه هنر و دانشگاه جامع علمی کاربردی هم امکان تحصیل رشته چاپ را تا مقطع کارشناسی فراهم آوردهاند.
معرفی کوتاهی از وضعیت چاپ را در این مرکز عالی میخوانیم.
رشته چاپ دانشگاه هنر
دانشگاه هنر بهمن ماه امسال، فارغالتحصیلی اولین دوره رشته چاپ این دانشگاه را جشن میگیرد. دانشجویان رشته چاپ از سال 82 وارد دانشگاه هنر شدند.
دفترچه کنکور سازمان سنجش ظرفیت رشته چاپ دانشگاه هنر را هر سال حدود 25 نفر اعلام میکند. برخی از پذیرفتهشدگان رشته چاپ در مهرماه، پس از اعلام نتایج قبولی در نتایج آزمون عملی رشتههایی مانند موسیقی در بهمنماه، جذب این رشتهها میشوند و به هر حال از ترم زمستانی، تعداد دانشجویان رشته چاپ هر دوره مشخص میشود.
مهندس خدایار صادقی مدیر گروه آموزش چاپ دانشگاه هنر آمار تعداد هنرجویان رشته چاپ را 60 نفر در کل 4 دوره اعلام میکند و میگوید: <دانشجویان طبق علاقه و رتبه، در رشته چاپ را انتخاب میکنند. جالب است که سال تحصیلی 87-86، پذیرفته شده رشته چاپ با رتبه هشتم کنکور سراسری هم داریم و اینکه هر سال بر تعداد دانشجویان دختر رشته چاپ افزوده میشود. همانطور که در تمام دنیا، خانمها پا به پای مردان در بخشهای مختلف صنعت چاپ کار میکنند. حتی در بخش صحافی که کار سنگینی در پروسه تولید چاپ محسوب میشود.>
صادقی ورود خانمها به رشته چاپ را در ایران، ضروری و طبیعی میداند: <امروزه بخشهای چاپ دیجیتال، لیتوگرافی، شرکتهای تبلیغاتی، نمایندگیهای فروش ماشینآلات چاپ، مدیریت تولید و کنترل کیفیت و نظارت بر چاپ به خوبی حضور خانمها و دختران فارغالتحصیلان رشته چاپ را میپذیرند.>
صادقی پس از توجیه تعداد قابل توجه دختران دانشجو در رشته چاپ به برخی مشکلات پیش روی آموزش و تحصیل رشته چاپ در دانشگاه هنر میپردازد: <رشته چاپ هنوز در دانشگاه هنر، هیات علمی تمام وقت و ثابت ندارد. همچنین کمبود منابع کتابخانهای هم احساس میشود.
تجهیزات آموزشی چاپ هم که برای دانشگاه هنر هنوز قابل دسترسی نیست. از این رو با واحدهای چاپ معتبر مانند شرکت چاپ افست، چاپ و نشر و ... قرارداد آموزشی
داریم.>
گذراندن واحدهای کارآموزی پس از دورههای تئوری شاید مهمترین بخش آموزش باشد. اما هماهنگی با واحدهای مختلف چاپی برای پذیرفتن و آموزش دانشجویان، چندان آسان به نظر نمیرسد.
صادقی میگوید: <برای آموزش علمی بیشتر از امکانات بخش خصوصی استفاده میکنیم. با واحدهای چاپی که تجهیزات خوب و امکان و توان آموزش را داشته باشند، وارد مذاکره میشویم مانند چاپ افست، چاپ و نشر، لیتوگرافی راوی و طرح و نگار و ... اما بخش بستهبندی با آموزش همکاری کمتری دارند.
دانشجویان ترم آخر رشته چاپ باید واحد بستهبندی را بگذرانند. برای آموزش در حال مذاکره با چند واحد چاپ بستهبندی هستیم.>
با نزدیک شدن دانشجویان اولین دوره رشته چاپ دانشگاه هنر به پایان دوره کارشناسی انتخاب موضوع پایاننامه و پروژه جدیتر میشود. مدیر گروه آموزش چاپ در این مورد میگوید که موضوعات مختلفی در مورد مرکبسازی، کاغذسازی، بستهبندی، چاپ روزنامه و ... برای تحقیق به دانشجویان پیشنهاد شده است.
برنامههای آموزشی رشته چاپ دانشگاه هنر توسط کمیته تخصصی هیات علمی دانشگاه و متخصصان رشته چاپ تدوین شده است. 65 واحد به دروس کارگاهی اختصاص دارد.
ماشینهای چاپ 5/4 ورقی چهاررنگ، دوورقی دورنگ، جیتیاو تک رنگ و دستگاههای صحافی مفتول دوز، برش، اسکنر، ایمج ستر 5/4 ورقی و پروسسور آنلاین مربوط به آن، از جمله تجهیزات کارگاهی رشته چاپ دانشگاه هنر است که هنوز بهرهبرداری نشده است.
مدیر گروه چاپ دانشگاه هنر در انتها عنوان میکند که بارها در مورد حضور رشته چاپ در دانشگاه هنر، انتقاد شده است: <در تمام دنیا دو جنبه مهندسی و هنری را برای رشته چاپ در نظر میگیرند. کشورهایی مانند آلمان که در ساخت تجهیزات سابقه طولانی و شهرت دارند، رشته چاپ را در دانشگاه صنعتی آموزش میدهند و بر ساخت تجهیزات و دستگاههای چاپ تاکید دارند. دانشگاه ووپرتال رشته مهندسی چاپ را ارایه میدهد و اشتوتگارت به جنبه کاربردی و هنری چاپ توجه دارد. در ایران هم مهندسی ساخت و توسعه صنعت چاپ نداریم. در نتیجه دانشگاه هنر مناسبترین دانشگاه برای رشته چاپ است.>
صادقی به عنوان بانی راهاندازی رشته چاپ در دانشگاه هنر امیدوار است که فارغالتحصیلان این رشته به تدریج جذب کادر آموزشی هم بشوند و مقدمات شکلگیری دوره کارشناسی ارشد رشته چاپ در این دانشگاه فراهم شود.
دانشگاه جامع علمی کاربردی، مرکز شماره 5
هماهنگی و مکاتبه میان مدیران کل چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، مرکز برنامهریزی و آموزش نیروی انسانی و موسسه فرهنگی معاصر، رشته چاپ و نشر مرکز شماره 5 دانشگاه جامع علمی کاربردی را در سال 1381 شکل داد.
البته طی این چند سال تغییر مدیران و دیدگاههای وزارت ارشاد بر روند آموزش رشته چاپ در دانشگاه جامع علمیکاربردی بیتاثیر نبوده است. آنچنان که سال 83 در آستانه سال تحصیلی جدید محل دانشگاه از میدان حسنآباد به خیابان بهارستان و ساختمان موقت اتحادیه چاپخانهداران منتقل شد و پس از یک سال دوباره به محل قبل بازگشت.
در شماره 266 ماهنامه صنعت چاپ- آبان ماه 1383 - گزارش مفصلی در مورد آموزش رشته چاپ در مرکز شماره 5 دانشگاه جامع علمی کاربردی ارایه شد.
پس از گذشت 3 سال دوباره سراغ عبدالحسین پیشان رییس مرکز شماره 5 میرویم تا تغییرات و شرایط تحصیل در مقاطع کارشناسی، پودمانی، و کاردانی رشته چاپ را در این دانشگاه توصیف کند.
داوطلبان تحصیل در رشته چاپ دانشگاه جامع علمی کاربردی باید در کنکور سراسری این دانشگاه شرکت کنند، در عین حال هر سال درصدی از فارغالتحصیلان فوق دیپلم که معدل بالای 18 کسب نمودهاند از طریق سهمیه جذب نخبگان بدون شرکت در کنکور جذب مراکز علمی کاربردی شدهاند در عین حال بخش قابل توجهی از کاردانهای هنرستانهای فنی چاپ نیز جذب دانشگاه جامع علمی کاربردی میشوند. پودمانهای جدید که در سال 86 جذب این مرکز شدند و رشته چاپ با گرایشهای پیش از چاپ، چاپ و گرایش امور تکمیلی و گرافیک و مترجمی اسناد و مدارک هستند که هم اینک در کنار سایر دانشجویان رشته چاپ و نشر در حال تحصیل هستند .
ظرفیت پذیرش دانشجو با گرایشهای مختلف به ویژه چاپ معمولا هر سال بین 100 تا 50 نفر متغیر است. پیشان در مورد تعداد فارغالتحصیلان رشته چاپ از دانشگاه جامع علمی کاربردی میگوید که این مرکز تاکنون در مقاطع کارشناسی و کاردانی دو دوره فارغالتحصیل داشته است یک دوره از دانشجویان در مقطع کاردانی به روش پودمانی نیز از این مرکز فارغالتحصیل شدهاند. او در مورد جنسیت دانشجویان رشته چاپ و نشر میافزاید که با توجه به شرایط خاص صنعت چاپ معمولا 30% دانشجویان دختر و 70% پسر بودند اما در سال 85 شاهد بودیم که تناسب پذیرفته شدگان دختر و پسر تقریبا برابر بود سیلابسهای درسی رشته چاپ در دانشگاه جامع علمی کاربردی مصوب کمیسیون مربوطه در وزارت علوم تحقیقات و فنآوری میباشد، اما سال 84 کارشناسان و اساتید رشته چاپ و نشر در مرکز شماره 5 دانشگاه جامع علمی کاربردی با برگزاری جلسات کارشناسی نسبت به اصلاح برخی سرفصلها و اضافه کردن سیلابسهای جدید اقدام نمودند و موارد اصلاحی را در قالب پیشنهاد به دانشگاه جامع علمی کاربردی ارایه نمودند.
به گفته پیشان فضای مرکز شماره 5 دانشگاه جامع علمی کاربردی بالغ بر 2500 متر مربع و دارای 7 کلاس درس، سایت رایانهای، آزمایشگاه فیزیک و شیمی و کتابخانه مرکز دارای 5000 جلد کتاب در عناوین مختلف است .
وی تاکید میکند که با توجه به تنوع رشته چاپ، گردآوری همه سیستمهای چاپی برای کارگاههای آموزشی میسر نیست، امکانات کارگاهی پیش از چاپ تا مرحله تهیه زینک در این مرکز موجود است و همچنین کارگاههای چاپ دستی (تایپوگرافی) دستگاه تورکشی و چاپ سیلکاسکرین که از ابداعات دانشجویان این مرکز است و دستگاه نیمهاتوماتیک سیلک وu.v Light در بخش کارگاهی این مرکز موجود است.
پیشان اضافه میکند: <در کنار استفاده از ابزارهای آموزشی و کمک آموزشی، کارآموزی در چاپخانهها، بازدید از چاپخانههای مختلف دیگر نیازهای آموزشی و کارگاهی دانشجویان این مرکز را جبران میکند.>
پیشان مهمترین نیاز آموزش رشته چاپ در مرکز شماره 5 دانشگاه جامع علمی کاربردی را حضور اساتید جوان میداند ، که این رشته را در سطح تحصیلات تکمیلی در کشورهای صاحب صنعت گذرانده باشند .
رشته چاپ در مرکز عالی فنی انقلاب اسلامی
رشته چاپ از سال 1376، در کنار 23 رشته تحصیلی کاردانی مرکز آموزش عالی فنی انقلاب اسلامی به علاقهمندان این رشته آموزش داده میشود. از سال 80 هم کارگاه چاپ مرکز عالی فنی انقلاب اسلامی در شعبه شماره 2 و به همت محمد عطاییفرد، مسوول آموزش رشته چاپ راهاندازی شد. آنطور که عطاییفرد، تشریح میکند، ماشینآلات ساده چاپ مثل دستگاه لیتوگرافی و چاپ افست و امکانات صحافی سنتی از جمله امکانات کارگاهی چاپ است.
دروس کارگاهی را عطاییفرد و دروس تئوری را علیرضا ذوقی، مهندس رضا عقیلی و اکبر غفاری آموزش میدهند.
هر سال حدود چهل نفر از فارغالتحصیلان رشته چاپ از هنرستان میتوانند وارد دوره کاردانی پیوسته رشته چاپ مرکز عالی فنی انقلاب اسلامی شوند و پس از گذراندن دوره کاردانی هم، تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی در مرکز شماره 5 دانشگاه جامع علمی کاربردی ادامه میدهند.
تاکنون دانشجویان 6 دوره رشته چاپ از مرکز عالی انقلاب اسلامی فارغالتحصیل شدهاند. عطاییفرد در مورد اشتغال این فارغالتحصیلان میگوید: <فارغالتحصیلان دوران کاردانی این مرکز، برای ادامه تحصیل، صد در صد در مرکز شماره 5 دانشگاه جامع علمی کاربردی پذیرفته میشوند. برخی هم جذب بازار کار میشوند. اطلاع دارم که چاپخانههای آستان قدس رضوی، چاپ و نشر، دولتی، بانک ملی و برخی از چاپخانههای خصوصی، فارغالتحصیلان دوران کاردانی رشته چاپ مرکز را پذیرفتهاند.>
عطاییفرد اصلیترین نیاز آموزشی را در مرکز، تجهیزات کارگاهی ذکر میکند و از تلاش 40 سالهاش در جذب حمایت فعالان صنعت چاپ برای آموزش میگوید: <متاسفانه تاکنون چاپخانهها، نمایندگیها و شرکتهای واردکننده ماشینآلات چاپ و اتحادیه چاپخانهداران برای کمک به تکمیل و تجهیز کارگاه چاپ پیشقدم نبوده و نیستند. هر سال به نوبت و طبق بودجه آموزش و پرورش برای هنرستانها، دستگاههای اداری مثل اسکنر و... برای هنرستان خریداری میشود.>
مسوول آموزش رشته چاپ در مرکز عالی فنی انقلاب اسلامی دیدار جلال ذکایی مدیرکل دفتر امور چاپ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را برای مرکز آموزش امیدبخش دانست: <روز دوشنبه نوزدهم شهریور ماه، آقای ذکایی از مرکز عالی فنی انقلاب اسلامی بازدید کردند و برای کمک به کارگاه آموزش چاپ، قولهای مساعدی دادند. به طوری که در آغاز سال تحصیلی 87-86، چند دستگاه آموزشی چاپ به کارگاه اضافه شود. به این قول امیدواریم | 
احتمال حذف دفتر چاپ ارشاد/ حمزه ای پیشنهاد رسانهها است/ بخش صنعتی چاپ باید در اختیار وزارت صنایع باشد
تکنولوژی و نرمافزار- مرتضی تفرشی (اوجی): طبقهبندی روشهای چاپ در چند گروه معین، موجب میشود که بدون سرگردانی در انواع و اقسام ماشین آلات و تفاوت آنها از نظر ابعاد، کاربرد، تجهیزات جانبی و سطح اتوماسیون و ... بتوانیم درک روشنی از مفهوم چاپ و ساختار همه ماشینهای چاپ به دست آوریم.
